Jnana Karma Sanyasa Yoga

श्री भगवानुवाच

śhrī bhagavān uvācha

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः

evaṁ paramparā-prāptam imaṁ rājarṣhayo viduḥ

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः

sa evāyaṁ mayā te ’dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ

अर्जुन उवाच

arjuna uvācha

श्री भगवानुवाच

śhrī bhagavān uvācha

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन्

ajo ’pi sannavyayātmā bhūtānām īśhvaro ’pi san

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत

yadā yadā hi dharmasya glānir bhavati bhārata

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम्

paritrāṇāya sādhūnāṁ vināśhāya cha duṣhkṛitām

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः

janma karma cha me divyam evaṁ yo vetti tattvataḥ

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः

vīta-rāga-bhaya-krodhā man-mayā mām upāśhritāḥ

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्

ye yathā māṁ prapadyante tāns tathaiva bhajāmyaham

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः

kāṅkṣhantaḥ karmaṇāṁ siddhiṁ yajanta iha devatāḥ

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः

chātur-varṇyaṁ mayā sṛiṣhṭaṁ guṇa-karma-vibhāgaśhaḥ

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा

na māṁ karmāṇi limpanti na me karma-phale spṛihā

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः

evaṁ jñātvā kṛitaṁ karma pūrvair api mumukṣhubhiḥ

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः

kiṁ karma kim akarmeti kavayo ’pyatra mohitāḥ

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः

karmaṇo hyapi boddhavyaṁ boddhavyaṁ cha vikarmaṇaḥ

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः

karmaṇyakarma yaḥ paśhyed akarmaṇi cha karma yaḥ

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः

yasya sarve samārambhāḥ kāma-saṅkalpa-varjitāḥ

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः

tyaktvā karma-phalāsaṅgaṁ nitya-tṛipto nirāśhrayaḥ

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

nirāśhīr yata-chittātmā tyakta-sarva-parigrahaḥ

यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः

yadṛichchhā-lābha-santuṣhṭo dvandvātīto vimatsaraḥ

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः

gata-saṅgasya muktasya jñānāvasthita-chetasaḥ

ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम्

brahmārpaṇaṁ brahma havir brahmāgnau brahmaṇā hutam

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते

daivam evāpare yajñaṁ yoginaḥ paryupāsate

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति

śhrotrādīnīndriyāṇyanye sanyamāgniṣhu juhvati

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे

sarvāṇīndriya-karmāṇi prāṇa-karmāṇi chāpare

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे

dravya-yajñās tapo-yajñā yoga-yajñās tathāpare

अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे

apāne juhvati prāṇaṁ prāṇe ’pānaṁ tathāpare

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति

apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम्

yajña-śhiṣhṭāmṛita-bhujo yānti brahma sanātanam

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे

evaṁ bahu-vidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप

śhreyān dravya-mayād yajñāj jñāna-yajñaḥ parantapa

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया

tad viddhi praṇipātena paripraśhnena sevayā

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव

yaj jñātvā na punar moham evaṁ yāsyasi pāṇḍava

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः

api ched asi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpa-kṛit-tamaḥ

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन

yathaidhānsi samiddho ’gnir bhasma-sāt kurute ’rjuna

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते

na hi jñānena sadṛiśhaṁ pavitramiha vidyate

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः

śhraddhāvān labhate jñānaṁ tat-paraḥ sanyatendriyaḥ

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति

ajñaśh chāśhraddadhānaśh cha sanśhayātmā vinaśhyati

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम्

yoga-sannyasta-karmāṇaṁ jñāna-sañchhinna-sanśhayam

तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः

tasmād ajñāna-sambhūtaṁ hṛit-sthaṁ jñānāsinātmanaḥ